Fr. Jacek (Jacinto) Leszczynski OFMConv.
Conventual Franciscans

Menu

| Más

MARTIRES DE PARIACOTO


ST. JULIA CATHOLIC CHURCH








 

 



EN ESPAÑOL - PO POLSKU

Navidad - Boże Narodzenie - Merry Christmas 2009


(ESPAÑOL) 


Costumbres polacas.
En el calendario de las tradiciones y costumbres polacas, la Navidad es todo un cielo de fiestas que se celebran en el período comprendido entre la Nochebuena (24 de diciembre) y la Epifanía (6 de enero). Hasta hace poco era muy viva la tradición de ritos, costumbres y prácticas mágicas que se ejercían en este período con el fin de renovar el mundo a finales del año viejo y garantizarse la prosperidad en el año nuevo. Algunas de estas costumbres se siguen cultivando en la actualidad, aunque a su contenido y significación se les da ahora una reinterpretación cristológica. No obstante, las Navidades en Polonia no han dejado de ser un período excepcional, saturado de emociones intensas y de comportamientos orientados hacia el fortalecimiento de las relaciones humanas y la renovación moral. El sentido de las tradiciones navideñas ha sido siempre la necesidad de dar nuevas fuerzas vitales al mundo en el período en que terminaba el año viejo y empezaba el nuevo. Según la concepción popular del tiempo, éste, conforme avanza el año, pasa describiendo un círculo y se desgasta, y junto con él, envejecen la naturaleza, los hombres y todo el cosmos. El ritual practicado todos los años por el hombre para llevar a cabo la renovación del tiempo y del mundo es la condición obvia de la continuidad de la vida sobre la tierra y de la existencia del mundo. Según la tosmología popular, la renovación del mundo es posible sólo mediante el retorno ritual a los orígenes,al momento de la creación. Este retorno simbólico a la realidad mítica del Paraíso se realiza en la Nochebuena.

 
Cena de Nochebuena


























La cena de Nochebuena era el símbolo de la nueva reconciliación tanto entre los hombres, como entre el mundo de los vivos y el de los difuntos, así como entre el hombre y la naturaleza. Desde los tiempos más remotos, en la cena de Nochebuena participaban todas las personas que vivían bajo el mismo techo. Los amos y la servidumbre se sentaban juntos a la mesa. De forma simbólica, dejando un sitio libre, se invitaba a cenar también a las almas de los parientes difuntos que, como se creía, retornaban ese día a la tierra para ayudar a los vivos a conseguir la renovación del mundo. Además, en la cena participaban, también de forma simbólica, los representantes del mundo de la naturaleza: los pájaros y los animales para los cuales se guardaban restos de la cena de Nochebuena.

 
Oja de oblea 




































Un símbolo elocuente de reconciliación era la costumbre de partir una hoja de oblea, hecha de agua y harina de trigo, entre los reunidos que se felicitaban y se deseaban salud, bienestar y prosperidad, así como la de visitar, terminada la cena, los establos para dar pedazos de oblea al ganado. Eran éstas, a la vez, unas prácticas mágicas, puesto que se creía que la oblea de Nochebuena tenía el poder de neutralizar y apartar el mal, y además, como sustituto de pan, era portadora de los mismos valores, o sea de la vida, de la fertilidad y de la abundancia. 
 
La costumbre de partir una hoja de oblea durante la cena de Nochebuena tiene su origen en las prácticas de los primeros cristianos que se obsequiaban pan en la iglesia en señal de comunión y fraternidad. Introducida en Polonia por el clero en la época del barroco, se propagó primero entre la nobleza y en las ciudades para extenderse, en el siglo XIX, a las zonas rurales.
 
  
Mesa navideña 



























El lugar principal del ritual de Nochebuena era la mesa en la cual se servía una solemne cena. Sobre la mesa se colocaba una serie de objetos-símbolos de la fertilidad, de la abundancia y del bienestar como el heno, la paja, las semillas de cereales, el pan y las monedas para que prestaran su poder y sus valores a los vegetales añadidos a los platos de Nochebuena, así como a los comensales. Se comían los platos preparados con productos del campo, de la huerta, del bosque y del agua, con excepción de la carne, puesto que el día de Nochebuena era obligatorio guardar la abstinencia. El menú de Nochebuena constaba de platos hechos a base de pescado, granos de cereales (pan, empanadillas, tallarines, fideos, sémola, una sopa llamada zur, hecha de harina de centeno mezclada con agua y fermentada, pasteles), hortalizas (col, guisantes, habas y remolacha), productos lácteos (la leche, la mantequilla y el requesón que se añaden a muchos platos), semillas de adormidera (que se afiadían a pastas, pasteles y a la kutia, dulce muy popular en las zonas rurales de la Polonia oriental, preparado con granos de trigo cocidos, leche, miel y nueces), miel (ingrediente de pasteles y kutia; en algunas regiones se untaban con núel los trozos de oblea), nueces y manzanas que se comían al final de la cena. Se bebía la compota, hecha de todas las frutas cultivadas secas, y alcohol. La abundancia de platos sobre la mesa de Nochebuena era una manifestación de abundancia paradisiaco que se debía transmitir a la cosecha del año venidero. El ritual de Nochebuena (toda la familia reunida en torno a la mesa, un cubierto más y una hoja de oblea que los comensales parten entre sí en señal de reconciliación) se ha conservado vivo hasta hoy en toda Polonia. También se ha conservado la costumbre de colocar sobre la mesa un puñado de heno interpretado actualmente como conmemoración del nacimiento de Cristo en un pesebre.
 
Arbol de abeto
 


























Un atributo importante del ritual navideño es el árbol de abeto que, en la cultura popular, es el símbolo de la vida que se renueva constantemente, del sol, de la juventud, de la fertilidad, de la salud y del bienestar. La costumbre de traer a casa un abeto llegó a Polonia de la Europa occidental en las postrimerías del siglo XVII. Esta moda se propagó primero en las ciudades y no se extendió a las zonas rurales hasta fines del siglo XIX y comienzos del XX. Antes se colgaba en el techo de la casa o encima de la puerta de los edificios de la granja una cima del abeto o pino . Según fuentes históricas, los árboles de Navidad, tanto colgantes como de pie, se adornaban con manzanas, nueces, panes en miniatura, pastelitos de jengibre y muchas velas de cera de color. Crónicas de fines del siglo XIX hablan de adornos hechos de cascarón del huevo, cintas de color y oblea («mundos» y calados). Las velas del árbol de Navidad se encendían en memoria de los parientes difuntos. La presencia de obleas y pastelitos de jengibre iba a garantizar la abundancia de pan y buenas cosechas, así como la fecundidad del ganado, o sea el bienestar y la riqueza. El huevo, símbolo de la vida que siempre renace y de la fecundidad, iba a reforzar las fuerzas vitales del hombre y de la naturaleza. Las manzanas y las nueces simbolizaban el crecimiento y la abundancia, siendo, a la vez, eficaces atributos de la magia amorosa, que tenían el poder de despertar simpatía y afecto en personas del sexo opuesto. En la actualidad, los árboles de Navidad, tanto en la ciudad como en el campo, se adornan, sobre todo, con bolas de vidrio de color fabricadas en serie. Sin embargo, en muchas casas se pueden ver también árboles adornados con objetos hechos a mano de papel de color, trozos de paja, cascarón del huevo y oblea. En cierta época, el árbol de Navidad coexistía en la casa campesina con la cima del abeto colgada del techo. Con el paso del tiempo, la cima del abeto vivo fue sustituida por una estructura de paja, adornada con ramitas de abeto y pino, que dio origen a la «araña de Navidad» que se hacía de trozos de paja y papel de color. Accesorios rituales de las fiestas navideñas eran también coronas y ramitos de flores de papel con los que se adornaban los cuadros sagrados, calados de papel, cuyas fonnas simbolizaban las fuerzas vitales, y cadenas de paja y papel que colgaban del techo en forma de guirnaldas. Los vivos colores de estos objetos evocaban el florecimiento primaveral de la naturaleza, y su presencia en la casa durante la Navidad iba a fortalecer las fuerzas vitales del mundo en el nuevo año. 
 
Noches Santas



























Las noches desde la Nochebuena hasta la Epifanía se llamaban en Polonia «noches santas ». En todo ese período, considerado festivo, la población tenía la obligación de abstenerse de trabajos pesados. Los momentos culminantes del ritual navideño, además de la Nochebuena, eran la fiesta de San Esteban (26 de diciembre), el último día del año viejo y el primero del nuevo y la fiesta de la Epifanía (6 de enero). El día de San Esteban todos se felicitaban y se deseaban mutuamente suerte y prosperidad en el año nuevo. Además, ese día se bendecía la avena y se la desparramaba sobre los campos y las casas., También se hacían prácticas mágicas con el objetivo de que los solteros de la aldea encontraran pronto su pareja y se casaran. El último día del año viejo y el primero del nuevo se festejaban con gran solemnidad y alegría. El ritual de estos días, o sea las prácticas mágicas y la predicción del futuro, era muy parecido al ritual de Nochebuena. A este tiempo el pueblo le atribuía, como a cualquier momento de transición, un poder sobrenatural que favorecía a la realización de los objetivos que se querían conseguir con artes mágicas. Era el momento de hacer travesuras y bromas. En la madrugada del Año Nuevo los muchachos embadurnaban con alquitrán los cristales de las ventanas haciendo del día la noche, cerraban con clavos las puertas de las casas obligando a sus moradores a salir por la ventana o subían las herramientas de labranza y hasta los carros enteros a los tejados. El sentido de estos juegos y bromas era destruir el viejo orden a través de la creación del caos y de la situación «al revés», condición sine qua non de la renovación del mundo para el año nuevo. Costumbres En siglos pasados, estaba muy extendida en Polonia la costumbre de hacer rondas para pedir el aguinaldo de Navidad. Grupos de muchachos disfrazados, llamados kolednicy (de koleda que significa villancico), yendo de puerta en puerta, recorrían la aldea cantando villancicos y deseando a todos suerte y prosperidad, por lo cual recibían una propina en dinero o en especie. Con frecuencia, con ocasión de estas visitas ofrecían un corto espectáculo de carácter cómico o grotesco. Esta costumbre se ha conservado hasta hoy en algunas regiones de Polonia, sobre todo del sur y del este del país. En la cultura popular tradicional estas rondas tenían el carácter de práctica mágica que, mediante el comportamiento ritual de los kolcdnicy y el simbolismo de sus disfraces y accesorios que llevaban consigo, iba a garantizar el cumplimiento de los buenos deseos. En tiempos actuales se ha dejado de atribuir un significado ritual a esta costumbre que se ha convertido en una especie de teatro folklórico. La forma más antigua de cultivar esta costumbre es la ronda de mascarones animales: cabra, turon (animal parecido al bisonte), yegua, caballo, gallo o cigüeña que simbolizaban el sol, la nueva vida, la fertilidad y las fuerzas vitales. Para tener un mayor poder mágico, los mascarones iban acompañados de personajes que mediaban entre el hombre y el mundo sobrenatural. En la cultura popular el papel de intermediarios se atribuía a seres y personajes que funcionaban en zonas limítrofes, por ejemplo, al Diablo y a la Muerte (límite entre el mundo real y trascendente), al Novio y a la Novia (límite entre el mundo de los solteros y el de los casados), al Viejo y a la Vieja (límite entre la vida y la muerte) y a toda una pléyade de «extraños» por su origen étnico, su cultura y su profesión como el judío, el gitano, el vendedor ambulante o el policía (limite entre la sociedad local y el mundo exterior). Muchas formas, cronológicamente posteriores, de las representaciones navideñas tuvieron su origen en los misterios religiosos medievales relacionados con el episodio evangélico del nacimiento de Cristo. El más popular, que se puede ver hasta hoy en algunas regiones de Polonia, es el espectáculo titulado «Herodes», así como las rondas con el belén y con la estrella de Belén. Estas formas son un interesante ejemplo de un espectáculo uniforme, compuesto de fragmentos de dramas litúrgicos antiguos, moralidades provenientes del teatro eclesiástico y el ritual popular de visitar las casas cantando villancicos. 
 
Belenes



























Un atributo importante de los espectáculos navideños es el belén. El belén polaco de títeres es un fenómeno cultural único, ya que lleva dentro, además de las figuras típicas de belén, un pequeño escenario teatral, donde los títeres, movidos con las manos, interpretan una pieza que combina los clásicos episodios sobre el nacimiento de Cristo con unas historias puramente laicas, de índole satírica y costumbrista. Los primeros espectáculos de belén fueron presentados por los monjes quienes ya a comienzos del siglo XVIII empezaron a introducir en los nacimientos que instalaban en el interior de las iglesias las figurillas móviles de personajes seglares. Manipulándolas y prestándoles su voz, los monjes representaban graciosas escenas de género. Poco después se extendió la práctica de espectáculos de belenes ambulantes, realizados por personas laicas vinculadas a la iglesia y escolares. 
 
Esta costumbre, muy popular en el siglo XIX en toda Polonia, tanto en la ciudad como en el campo, se ha conservado en el siglo XX sólo en zonas rurales. Una excepción es Cracovia, antigua capital de Polonia, donde el arte de construir belenes se ha desarrollado de forma impresionante y se ha conservado hasta la actualidad. Este desarrollo se debe a la arquitectura del belén cracoviano, inspirada en construcciones históricas de la ciudad que representan épocas y estilos diversos. 
 
El éxito de los grupos de kolednicy con el belén dependía tanto de la belleza de la forma arquitectónica del belén como del humor del diálogo y la calidad artística de los títeres. Los textos, que tenían muchas variantes locales, eran modificados todos los años mediante la introducción de temas y personajes relacionados con los actuales acontecimientos políticos y sociales. Llenas de gracia y humor, burlándose de diversos defectos humanos, estas representaciones divertían mucho a los espectadores. En los años veinte del siglo pasado, el belén de títeres y los espectáculos empezaron a perder su popularidad en Cracovia. Para salvar la tradición, las autoridades municipales de Cracovia decidieron organizar un concurso anual de belenes. El primer concurso fue convocado en diciembre de 1937. En la Plaza Mayor de la ciudad, al pie del monumento al gran poeta polaco Adam Mickiewicz, fueron expuestas las mejores obras. A partir de entonces, los concursos son organizados en este mismo lugar hasta el día de hoy. Gracias al concurso, surgió un nuevo tipo de belén de Cracovia, cuyos autores centran su atención y esfuerzo en los valores arquitectónicos y estéticos de la construcción. Rivalizando por los premios, los beleneros ponen toda su ingeniosidad en la ampliación y la decoración de la fachada y de las torres de sus obras. Sin embargo, tanto la caja del belén como sus detalles arquitectónicos, hechos de listones, cailón y papel de estaño, evocan siempre la auténtica arquitectura histórica de Cracovia. La inspiración en esta arquitectura, el talento y la imaginación del artista dan como resultado unas construcciones espléndidas que parecen palacios de un cuento de hadas. En el belén construido para el concurso el escenario teatral está cerrado, y los títeres han sido sustituidos por figuras inmóviles, ubicadas en todo el espacio de la caja. Estas figuras, al igual que antes los títeres, representan a los personajes más característicos del folklore y de las leyendas de Cracovia, así como de la política y la historia antigua y contemporánea. 


(PO POLSKU)

Polskie zwyczaje.
 
Boże Narodzenie to najważniejsze, zaraz po Wielkanocy, święto w roku. Jednak przez kilkaset lat po narodzeniu Jezusa święta Bożego Narodzenia nie były znane. Chrześcijanie świętowali najpierw fakt, że Jezus zmartwychwstał i żyje, a dopiero od IV w. zaczęli świętować także Boże Narodzenie. Wtedy też z polecenia cesarzowej Heleny wzniesiono w Betlejem, w miejscu gdzie narodził się Jezus bazylikę Narodzenia Pańskiego. Z czasem powstał zwyczaj budowania stajenki, by upamiętnić fakt, że Jezus narodził się w stajni, powstała msza zwana pasterką by upamiętnić nocną wizytę pasterzy w noc Bożego Narodzenia i wiele innych świątecznych zwyczajów.

Także nasze domy są pełne świątecznego klimatu. Zmieniają one swój wygląd, pojawia się choinka, ozdoby, świąteczne wypieki i prezenty - wszystko po to, aby podkreślić świąteczny charakter tego bożonarodzeniowego czasu.

Czas Bożego Narodzenia, to dni pełne pięknych, starych zwyczajów. Już przed świętami myślimy o kartkach z życzeniami, kupujemy prezenty; w domach trwają wielkie przygotowania do wieczerzy wigilijnej. W Wigilie spotykamy się z rodziną przy stole, dzielimy się opłatkiem, składamy życzenia, śpiewamy kolędy, by potem, o północy iść na pasterkę. Czasem jednak całkiem zwyczajnie zapominamy, co mają poszczególne zwyczaje oznaczać. Zapraszam więc wszystkie dzieci, młodzież a także rodziców, do przypomnienia sobie sensu gestów, wykonywanych podczas świąt.


Zwyczaje bożonarodzeniowe:
 
Pasterka
Pasterka to Msza św. która jest odprawiana o północy w noc Bożego Narodzenia. Udział w tej szczególnej Eucharystii całych rodzin jest najważniejszym elementem świętowania dnia przyjścia Jezusa na świat.

Uroczystość Bożego Narodzenia wraz z towarzyszącymi jej specjalnymi obchodami jest znana od IV wieku. Przez pierwsze trzy stulecia Kościół wiernie obchodził jedynie datę zmartwychwstania Chrystusa, a mniej interesował się datą narodzenia Jezusa. Ewangelie opisując przyjście Jezusa na świat nie piszą, kiedy to się dokonało. Dla Apostołów i Ewangelistów najważniejszy był fakt, że Jezus się narodził, że Bóg stał się człowiekiem i przyszedł na świat. Impulsem do powstania osobnego święta narodzenia Jezusa było z pewnością oświadczenie Soboru w Nicei (325), że Jezus Chrystus jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem.

Wiemy że od V wieku istniał specjalny formularz mszy na Boże Narodzenie. Od połowy VI wieku w Rzymie była obecność odprawiania w tym dniu trzech specjalnych Mszy św.: tzw. "Pasterki" w nocy, Mszy o świcie i Mszy w dzień. Papież udawał się najpierw o północy do bazyliki Santa Maria Maggiore, dedykowanej macierzyństwu Maryi. Istniała tam (już od VI w.) replika groty betlejemskiej jako osobna kaplica dobudowana do bazyliki. Papieski zwyczaj celebrowania trzech Mszy św. w uroczystość narodzin Chrystusa Pana przyjęli stopniowo wszyscy kapłani. Również od IX wieku zaczęto ten zwyczaj wyjaśniać potrójnym narodzeniem Chrystusa: odwiecznym zrodzeniem przez Boga Ojca, narodzeniem w czasie z Maryi Dziewicy oraz mistycznym rodzeniem się Chrystusa w sercach ludzkich. W tych trzech mszach świętych widziano również echo - znak hołdu złożonego przez aniołów, pasterzy i trzech króli, stąd zwano te formularze mszalne: anielskim, pasterskim i królewskim.

"Pasterka", czyli Msza Bożego Narodzenia odprawiana o północy, otwiera oktawę liturgicznych obchodów związanych z tajemnicą Wcielenia, czyli przyjęcia przez Syna Bożego ludzkiej natury i przyjścia na świat.
 
Choinka
Jednym ze zwyczajów najbardziej kojarzących się nam ze świętami są choinki. Stawiamy je w domu i przystrajamy, a zapach sosny lub jodły nieodłącznie kojarzy się nam ze świętami. Dziś jednak nawet w przybliżony sposób nie można określić, od kiedy iglaste drzewko stało się symbolem świąt. Wiadomo natomiast, że w wielu różnych kręgach kulturowych i religijnych drzewo, zwłaszcza iglaste, jest symbolem życia, odradzania się i trwania. Czasem chciano dla świątecznego zwyczaju znaleźć nawet uzasadnienie biblijne. Drzewko miałoby nawiązywać do "drzewa dobra i zła" z raju, lub do zbawczego drzewa Krzyża z Golgoty. Są to jednak wnioski idące za daleko.

Faktem jest, iż na jednym z miedziorytów malarza i grafika Łukasza Cranacha Starszego (+1553), w bliskości żłóbka bożonarodzeniowego rozpoznajemy drzewko jodłowe ozdobione gwiazdą i świeczkami. Na pewno więc zwyczaj strojenia na święta choinki sięga XVI w. W następnych stuleciach różne świadectwa historyczne potwierdzają występowanie choinek, także w domach mieszkalnych, wnoszonych właśnie w dzień obchodów Adama i Ewy (24 grudnia). Zwyczaj ten rozpowszechnił się w mieszczańskich rodzinach niemieckich, tyrolskich, austriackich promieniując stamtąd, zwłaszcza w wieku XIX, na pozostałe kraje Europy.

Z tradycją drzewka świątecznego nieodłącznie były związane ozdoby. Im również nadawano głębszy sens. W XIX wieku zaczęto na szczycie jodły umieszczać gwiazdę, która przypominała o gwieździe betlejemskiej. W zawieszanych jabłkach dopatrywano się nawiązania do biblijnego owocu z raju, który skusił Adama i Ewę. W papierowych łańcuchach rozpoznawano zniewolenie grzechem. Oświetlenie choinkowe miało wskazywać na Chrystusa, który przyszedł na świat jako "światło na oświecenie pogan", a żywe, zielone drzewo jodłowe miałoby symbolizować Chrystusa - źródło wszelkiego życia. Warto o tym pamiętać strojąc swoje świąteczne drzewko. A ubiera się je dopiero w wieczór wigilijny. Aby jednak zapalić świeczki, trzeba poczekać na pojawienie się na niebie pierwszej gwiazdy.

 

Wieczerza wigilijna

 

Wigilia jest dniem poprzedzającym Boże Narodzenie. Słowo wigilia pochodzi od łacińskiego vigilare, co znaczy: czuwać, być czujnym. W Kościele od starożytności obchodzono wigilie, czyli czuwano, aby o północy godnie powitać nadejście dnia świątecznego. W wigilię Bożego Narodzenia gromadzimy się w gronie najbliższych, by oczekiwać przyjścia Jezusa. Polska tradycja nakazuje zasiąść do wieczerzy, gdy zabłyśnie pierwsza gwiazdka na niebie. Gwiazdka ta jest symbolem Gwiazdy Betlejemskiej.

Zgodnie z obowiązującym obecnie prawem kościelnym nie ma w tym dniu obowiązku zachowania postu, jednak dawna tradycja każe powstrzymać się w tym dniu od potraw mięsnych. Na początku wieczerzy wigilijnej odczytuje się fragment Ewangelii mówiący o narodzeniu Jezusa ( Łk 2, 1-20) i zaczyna wieczerzę modlitwą. Następnie wszyscy dzielą się opłatkiem i składają sobie wzajemnie życzenia. Życzenia te nie powinny być gotowymi formułkami, które się wyrecytuje - powinny one płynąć z serca, być szczere i autentyczne, gdyż składamy je najbliższym sobie osobom.

Były i są różne zwyczaje dotyczące ilości i zawartości potraw wigilijnych. Symbolem wigilii są potrawy z ryby, zwłaszcza karpia. W starożytności ryba symbolizowała Jezusa. Z poszczególnych liter tego słowa, zapisanego w transkrypcji greckiej, chrześcijanie odczytywali: Jesus Christos Theu Hios, Soter - Jezus Chrystus Syn Boga, Zbawiciel. Zwyczajowo podaje się także barszcz z uszkami, potem grzyby z kapustą, ryby gotowane lub pieczone, kluski z makiem, kompot z suszonych owoców, itd. Rybą będącą nieodłącznym symbolem wigilii stał się karp. Na ogół przygotowuje się 7, 9 względnie 12 potraw. Przyjęło się pozostawienie wolnego nakrycia przy stole dla ewentualnego gościa lub też symbolicznie dla Chrystusa.

We wschodnich regionach obowiązkowo podaje się kutię (gotowaną pszenicę lub jęczmień z miodem, orzechami i migdałami). Po skończonej wieczerzy śpiewa się kolędy i obdarowuje prezentami.

Istnieją oczywiście także inne, poza polskie tradycje wspólnego, uroczystego posiłku z okazji świąt Bożego Narodzenia. Mają one jednak miejsce w pierwszy dzień świąt. Poszczególne kraje zachowują wtedy również swoje charakterystyczne potrawy i zwyczaje, np. w krajach anglikańskich podaje się obowiązkowo indyka i płonący "pudding", w Danii - pieczoną gęś z jabłkami.
 
Opłatek

Tradycyjnie spożywanie wieczerzy wigilijnej poprzedza dzielenie się białym opłatkiem, czyli bardzo cienkim, przaśnym (niekwaszonym) chlebem. Ten prosty, jakże ludzki zwyczaj, zawiera w sobie bardzo głęboką symbolikę. Najpierw mówi ona o "byciu razem". Zasiadamy do jednego stołu by świętować przyjście Jezusa, a przecież ludzie poróżnieni i skłóceni ze sobą nie mogą razem świętować. Ta wspólnota stołu domaga się wzajemnego zrozumienia, wybaczenia, zgody na wzajemną inność, tchnie życzliwością. Przełamany biały opłatek to piękny znak, wyrażający miłość i jedność zebranych uczestników Wigilii ze wspólnotą Kościoła. Wyraża on też poświęcenie się i służbę bliźnim. Łączy ze sobą ludzi nawet najbardziej poróżnionych. Współcześnie praktykuje się też przesyłanie przełamanego opłatka w liście do najbliższych, z którymi nie możemy się spotkać.

Dzieląc się opłatkiem składamy też sobie głębokie życzenia płynące z serca. Sam opłatek przypomina nam o chlebie - darze Boga. Oby tego chleba nam i naszym bliźnim nigdy nie zabrakło. Święty Brat Albert heroiczny opiekun bezdomnych, powiadał często, że należy być "dobrym jak chleb" i podzielnym jak chleb. Opłatek wigilijny jest dla chrześcijanina przede wszystkim nawiązaniem do potrzeby spożywania Chleba biblijnego, z którym utożsamił się sam Chrystus, czyli do odżywiania się Eucharystycznym chlebem.

Sam zwyczaj dzielenia się chlebem w postaci opłatka był znany od początków Kościoła. Nie miał on jednak początkowo żadnego związku z Bożym Narodzenie. Powstał on w związku ze Mszą św., gdyż kawałki opłatka posyłano tym, którzy nie mogli być na mszy. Dzielono się nimi wyrażając wzajemną miłość, życzliwość, przynależność do tego samego lokalnego kościoła. Przesyłali go sobie biskupi, a kapłani wiernym.

Nie wiadomo dokładnie, kiedy i w jakich okolicznościach ta tradycja zakorzeniła się w Polsce. Najstarsza wzmianka o tej praktyce w polskich rodzinach pochodzi z końca XVIII wieku. Dzisiaj jest to już wyłącznie polski zwyczaj, jak przypomina nam Cyprian Kamil Norwid:
"Jest w moim Kraju zwyczaj, że w dzień wigilijny,
Przy wejściu pierwszej gwiazdy wieczornej na niebie,
Ludzie gniazda wspólnego łamią chleb biblijny,
Najtkliwsze przekazując uczucia w tym chlebie".

 

Kolędy

Dzisiaj nazwa "kolędy" kojarzy się przede wszystkim z pieśniami o tematyce bożonarodzeniowej względnie odwiedzinami duszpasterskimi w tymże okresie odbywanymi we wszystkich parafiach polskich. Sama nazwa "kolęda" jest pochodzenia i tradycji rzymskiej. Wyraz kolęda pochodzi od łacińskiego słowa "calendae" oznaczające pierwszy dzień miesiąca. W starożytnym Rzymie uroczyście obchodzono szczególnie calendae styczniowe, kiedy to konsulowie prawnie obejmowali swój urząd w całym imperium rzymskim. Przy reformie kalendarza (46 r. przed naszą erą), zadekretowanym przez Cezara Juliusza (stąd "kalendarz juliański") potwierdzono 1 stycznia jako początek roku administracyjnego. W Rzymie obchodzono to bardzo uroczyście. Odwiedzano się, obdarowywano podarkami, śpiewano okolicznościowe pieśni. Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa zwyczaje te stopniowo powiązano z początkiem rachuby nowego czasu "nowej ery", czyli narodzin Chrystusa.

Kolęda w Polsce oznacza przede wszystkim pieśń religijną, związaną tematycznie z narodzinami Chrystusa. Najstarsza polska kolęda "Zdrów bądź królu anielski" pochodzi z 1424 roku, choć sam termin kolęda utrwalił się dopiero w XVII w. W okresie tym powstawało wiele pastorałek i kolęd. Zrozumiałe jest, że kolędy wypełnione były (i są) tematyką nawiązującą do biblijnych opisów narodzin Chrystusa Pana, zwłaszcza do wydarzeń Nocy Betlejemskiej, pokłonu pasterzy, klimatu groty czy stajenki, w której przyszedł na świat Zbawiciel. Stopniowo kolędy zaczęły przypominać inne wydarzenia związane z dziecięctwem Chrystusa: rzeź niemowląt, hołd mędrców (czyli tzw. Trzech Króli), sen św. Józefa (pierwszy i drugi), ucieczkę do Egiptu itd. Z przekazów apokryficznych, do kolęd (a także do żłóbka) "przywędrował" wół i osioł, później dromadery, na których podróżowali Królowie, itd.

Inne śpiewali zakonnicy, inne arystokracja, mieli też swoje kolędy kupcy i pozostałe stany. Niektóre kolędy autorskie znane są do dziś: "Przybieżeli do Betlejem pasterze" J. Żabczyca, "Bóg się rodzi" F. Karpińskiego, "Mizerna, cicha" T. Lenartowicza. Jednak kolędy powstawały też dzięki twórcom anonimowym. Tłumaczono je z łaciny czy z języków krajów sąsiedzkich. Ilość znanych i opisanych kolęd osiąga liczbę ponad pół tysiąca.

 

Prezenty

 

Kochani wiecie, że w XIX wieku tylko w niektórych częściach Polski obdarowywano dzieci drobnymi upominkami, które chowano w sianie. Czasem do prezentów należała również przybrana orzechami, cukierkami, jabłuszkami oraz świeczkami sosenka. Ofiarodawcą tych podarunków był oczywiście św. Mikołaj, który żył na przełomie III i IV wieku w Azji Mniejszej i był biskupem Miry. Kult Świętego Mikołaja rozprzestrzenił się z czasem po całym świecie. Mikołaj stał się najbardziej kochanym przez wszystkich świętym. A teraz każdy - każdemu na święta daje choćby najmniejszy podarunek.

 

Puste miejsce

 

Przy wigilijnym stole powinno, według dawnej tradycji, zawsze stać puste nakrycie dla nieobecnych i biednych, którzy mogą zapukać do naszych drzwi. Przecież tego wieczoru nikt nie powinien być głodny i samotny.

 

Siano

 

Garstka siana pod wigilijnym obrusem symbolizuje żłóbek, w którym leżało Dzieciątko Jezus.

 

Kolędy

 

Termin kolęda pochodzi od łacińskiego wyrazu - calendae, oznaczającego pierwszy dzień miesiąca. Po reformie kalendarza dokonanej z inicjatywy cesarza Juliusza Cezara (101 p.n.e. - 44 n.e.) w 45 r. p.n.e. calendae styczniowe (mensis Januarius) rozpoczynały nowy rok. Pierwsze dni nowego roku obchodzono uroczyście, Rzymianie odwiedzali się, podczas składania życzeń wymieniali się prezentami. Noworoczne zwyczaje rzymskie dotarły w VI - VII w. na Bałkany, do Greków, Rumunów, bałkańskich ludów słowiańskich, dalej na Ruś i do Polski. Pierwotnie kolęda była pieśnią towarzyszącą odwiedzinom, jej warstwa tekstowa obejmowała formuły powitalne i pochwalne na cześć gospodarzy, życzenia szczęścia i pomyślności. Dopiero później wykształciła się kolęda, rozumiana jako „pieśń religijna o tematyce związanej z narodzeniem Chrystusa”. Łacińskie kolędy obejmują różne rodzaje śpiewów - introitus, antyfony, responsoria, tropy, sekwencje, hymny i pieśni. Obecnie kolędy są śpiewane w okresie od 24 grudnia do 2 lutego. Pieśni opowiadających o narodzeniu Jezusa mamy w polskiej tradycji bardzo dużo. Najstarsze sięgają czasów średniowiecza. Ich wprowadzenie a potem upowszechnienie zawdzięczamy prawdopodobnie franciszkanom. Oni też przynieśli do Polski zwyczaj budowy szopek.

 

Pasterka

Wieczór wigilijny kończy pasterka czyli Msza odprawiana w kościołach dokładnie o północy. Zgodnie z tradycją upamiętnia ona przybycie do Betlejem pasterzy i złożenie przez nich hołdu nowo narodzonemu Mesjaszowi. Zwyczaj sprawowania bożonarodzeniowej liturgii nocnej wprowadzono w Kościele już w drugiej połowie V wieku. Do Polski dotarł on najprawdopodobniej razem z chrześcijaństwem.

 

Costumbres mexicanas

 

En México, la Navidad es padrísima: la gente cena con su familia, todos se saludan, en los mercados venden artesanías, regalos, comida, piñatas, etc. Cierran calles aledañas para poner sus puestos.

Tomamos ponche sin alcohol preparado con frutas de la temporada (caña, naranja, lima, tejocotes).

Las Posadas

 

La Posada es una especie de representación de lo que pasaron la Virgen y José para que les dieran posada y dar a luz al Niño Jesús.

Así que un grupo de gente va caminando de casa en casa cantando algo como esto:

En el nombre del cielo,
os pido posada...

Hasta que llegan a la casa en que se va a dar el festín y los aceptan, empezando las piñatas, comida, musica, juegos etc.

En cualquier lugar a donde vas hay una y por tradición le toca una a cada integrante de una familia.

El origen de las posadas parece hallarse en el convento de San Agustín de Acolman, en donde los monjes agustinos aprovechaban la coincidencia de las fechas cristianas y las de los ritos de los aztecas, quienes festejaban el nacimiento de su máxima deidad, el dios Huitzilopochtli.

Las Piñatas

 

Otro elemento fundamental es la piñata que, junto con el canto de la letanía, los juegos tradicionales, los dulces y las bebidas propias de la época aglutinan las enseñanzas introducidas por los evangelizadores en la Nueva España en la segunda mitad del siglo XVI.

Las piñatas tienen su origen en la época colonial mexicana cuando los frailes franciscanos buscaban sustituir las fiestas paganas. La piñata representa el pecado, puesto que siempre la piñata es colorida y bonita, así se nos presenta el pecado en el mundo como algo atractivo. A la piñata hay que pegarle con un palo que significa la fuerza que Dios nos da en su evangelio para luchar contra el pecado, la persona que le pega a la piñata tiene los ojos vendados y por lo tanto debe adivinar donde está la piñata, lo cual significa que en el mundo vamos a "ciegas" contra el pecado. Al momento que se rompe la piñata,  caen dulces y frutas que están dentro de ella, simbolizando los premiosy bendiciones que Dios nos da al vencer el pecado.

Los Aguinaldos

 

Tambien están los aguinaldos que se reparten en las posadas y tambien en Noche Buena. Se preparan con dulces de la temporada (colación), nueces, piñones, tejocotes, cacahuates y algunas veces galletas y se reparten a todos los participantes.  

Arrullo del niño Jesús y peticiones 24 y 25 de diciembre

Pero lo más bonito es el 24 de diciembre, ya que la primera posada es el 16 de diciembre y la última el 24 antes de las 11:30pm. Cuando dan las 12 campanadas el 24 arrullamos al Niño Dios.

Antes de la cena de Navidad se arrulla al niño Jesús y se le cantan villancicos. Los niños tocan campanitas y se prenden luces de bengala. En ese momento, cada miembro de la familia, hace una petición, ya sea en silencio o en voz alta y posteriormente se dan los abrazos y si hay regalos también.

El siguiente dia tambien es padrísimo porque todas las familias se visitan y se cambian los respectivos platillos que les llamamos recalentados.

Navidad en el D. F. contada por María Elena Duarte Zúñiga

 

Hola, yo soy del Distrito Federal o Ciudad de México y quiero contarles como celebramos la Navidad aquí. A finales de noviembre podemos comenzar a ver adornos navideños en toda la ciudad, las casas son decoradas por cada familia con luces, nacimientos y por supuesto el árbol de Navidad, que puede ser decorado como a cada quien se le ocurra, desde moños, luces, listones, esferas, etc.

En México es una fiesta muy religiosa, y comenzamos con el primer domingo de adviento, en el que se lleva a la iglesia a bendecir una corona decorada de acuerdo a cada familia con 5 velas (3 moradas, una rosa y una blanca), cada domingo se enciende una vela, se hace una oración hasta el día de Navidad en la que se encienden las 5 durante la cena.

El día 16 de diciembre comienzan las posadas que representan la travesía de María y José durante los 9 meses. Se pide posada cantando una letanía, se rompe la piñata, tomamos ponche y se reparten los aguinaldos, que están compuestos de colación (dulces confitados), frutas de temporada (cañas, jícamas, mandarinas, naranjas, tejocotes, limas).

El día de Noche Buena se reúne la familia y asistimos a la misa de Navidad, a las 00:00 del 25 se procede a arrullar al niño Dios del nacimiento que haya en cada casa, el niño es colocado en el pesebre, se procede a abrir los regalos que son obsequiados por cada miembro de la familia, finalmente hacemos un brindis y cenamos y lo demás es celebración. Durante el 25, visitamos a los familiares.

El día 28 de diciembre se celebra el día de los santos inocentes, jugándole bromas a los conocidos, aunque realmente representa el día en que el rey Herodes mandó matar a todos los menores de 2 años temiendo perder su reino.

El 5 de enero todos los niños escriben una carta a los Reyes Magos con los juguetes que desean recibir, algunos la mandan por globo al cielo y otros lo dejan dentro de un zapato a lado del árbol de navidad para que el 6 en la mañana encuentren sus regalos. El mismo 6 se corta la rosca de reyes que contiene muñequitos representando al niño Dios, el que saque el muñequito debe invitar a todos tamales y atole el día de la candelaria 2 de febrero.

Después del 6, procedemos a levantar el nacimiento y quitar el arbolito, el niño es vestido para ser presentado el día de la candelaria en el templo en donde es bendecido y permanece con esas ropas hasta la siguiente navidad.

En cuanto al Año Nuevo, la celebración es muy similar a la de Noche Buena, solo que a las 00:00 hrs se hace un brindis y se comen 12 uvas, que representan cada uno de los meses del año que llega, con cada uva pedimos un deseo. También hay un sin fin de supersticiones de año nuevo, como usar ropa interior roja para tener suerte en el amor, barrer la casa hacia afuera para ahuyentar las malas vibras, colocar dinero en los zapatos para tener suerte, hacer maletas y dar la vuelta por la calle para viajar durante el nuevo año, entre muchas otras.

También se acostumbra ir a misa el día 1 para agradecer lo que nos dejó al año anterior y pedir que nos vaya bien este nuevo año. A diferencia de la Navidad, esta fiesta no es tan familiar, ya que muchos prefieren celebrarlo en bares y restaurantes, o cada miembro de la familia con amigos, aunque muchos lo hacemos con nuestra familia.

La cena del 24 puede estar compuesta por pavo relleno (hay muchas recetas), Bacalao, romeritos, caldo de camarón, pierna de cerdo, lomo adobado, ensalada de manzana, pasta, y algún postre, cada quien decide.

Para la cena de año nuevo no varía mucho, aunque puede ser menos formal e incluir pozole entre otros platillos.


Anonymous

Mirian

13 Dec 2010 - 10:22 pm

Feliz Navidad desde Perú, gracias por instruirnos, tanta variedad de festividades, costumbres, pero Jesús es único para todos, su amor llega hasta el último orbe.

Add a comment

Your name or Login

Your email address (will not be shown in this guestbook)

Message *